Patent Nedir ve Nasıl Alınır?

Patent Kavramı

Patent kavramının yasal olarak tanımlaması yapılmamıştır. Bunun sebebi kanun koyucunun bir tanımlama yaparak teknolojik gelişmeler karşısında patent hakkının belli sınırlamalara koyulacağının sakıncasıdır. Ancak “patent” kelimesinin Latince’den geldiği, bu dilde karşılığının “açık olmak” anlamına geldiğini bilmekteyiz. Patent hakkı sahibi, buluşunu tescil ettirerek belirli bir süreliğine tekel hakkı kendisinde olmak üzere tüm detaylarıyla birlikte buluşunu kamuya açıklamaktadır. Böylelikle bu buluşlar belirli süre sadece hak sahipleri tarafından kullanılmasına karşın süre bitiminde kamuya mal olmuş olur ve herkes tarafından kullanılabilir. Bu açılardan bakıldığında, patent sahibine belirli bir süre tekelci haklar verilerek insanları buluşlar yapmaya teşvik eden bir sistemdir; buluşun tüm detaylarıyla halka açıklanması ve süre sonunda patentin tüm kamuya mal olması açısından da teknolojik ilerlemenin önünü açıcı bir kurumdur.

Patentin öznesi olan “buluş” kavramı ise patentin koruma konusunu oluşturur. Buluşlar teknik bir soruna çözüm bulmayı amaçlar. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 82. maddesinde “Teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilir.” denilmektedir. Buna göre bir buluşun patent hakkı korumasından yararlanabilmesi için yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilirolması gerekmektedir. Bu kriterleri taşıyan buluşlar, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdindeki sicile tescil edilerek, sahibine 20 yıllığına patent hakkı bahşedilir. 20 yıllık koruma süresi başvuru tarihinden itibaren başlamaktadır.

Ayrıca belirtmek gerekir ki uygulamada Fikri Mülkiyet Hukuku’na yabancı kişi ve kurumlar tarafından patent kavramını diğer kavramlarla karıştırıldığı gözlenmektedir. Patent kavramı dar anlamıyla patent hakkı; geniş anlamıyla ise patent hakkı ile patent tescili sonucunda verilen patent hakkı belgesi anlamına gelmektedir. Uygulamada ise marka patenti, tasarım patenti gibi Fikri Mülkiyet Hukuku’nda herhangi bir karşılığı bulunmayan kavramların kullanıldığı görülmektedir. Ancak bu ifadeler ziyadesiyle yanlıştır. Zira patent belgesi, mevzuatta aranan kriterlere uygun buluşların tescili sonucunda verilir. Marka veya tasarımların tescili sonucunda verilen belgelerin adı ise marka hakkı belgesi ve tasarım hakkı belgesidir.  

Patent Nasıl Alınır (Patent Hakkı Nasıl Elde Edilir)?

Patent hakkının Türkiye’de elde edilmesi için, patentin Türk Patent ve Marka Kurumuna başvuruda bulunulması ve tescil edilmesi gereklidir. Patentin tescil edilebilmesi için mevzuattaki aranılan kriterlere uyulması ve patent tescil işlemleri sürecinin dikkatlice takip edilmesi gereklidir. Her şeyden önce patentin koruma konusunu oluşturacak istemlerin ve tarifname takımının doğru tekniklerle yazılması, patentin yenilik araştırmasının iyi yapılması gerekmektedir. Böylece başvuru sahibinin emek ve masraflarının boşa gitmesi önlenebilecektir.

Patentlenebilirlik Kriterleri

Yukarıda da bahsedildiği gibi patentlenebilirlik kriterleri yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirliktir.

Bunlara kısaca değinmek gerekirse;

Yenilik: Buluşun dünya çapında daha önce var olmaması yani tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması anlamına gelir. Tekniğin bilinen durumu ise patent başvurusunun yapıldığı tarihten önce buluş konusunda dünyanın herhangi bir yerinde erişilebilir (yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım vb. yolla açıklanan) her türlü bilgi anlamına gelmektedir. Patentten farklı olarak faydalı modelin yenilik değerlendirmesinde, buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz.

Buluş Basamağı: Buluşun, ilgili olduğu teknik alanda uzman bir kişi tarafından tekniğin bilinen durumundan aşikâr bir şekilde çıkarılamayacak nitelikte olması anlamına gelmektedir.

Sanayiye Uygulanabilirlik: Buluşun tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir, uygulanabilir veya kullanılabilir nitelikte olması anlamına gelir.

Buluş Niteliğinde Sayılmadığı İçin Patentlenemeyecek Konular

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu tarafından aşağıdaki verilen konular buluş niteliğinde kabul edilmemiştir. Dolayısıyla buluş niteliğinde sayılmayan bu konulara patent verilemeyecektir.  

• Keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler (Bölme işlemi için bir kısa yol metodu buluş değildir. Ancak, bu metoda göre çalışan bir hesap makinası buluş olabilir)

• Zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler

• Bilgisayar programları

• Estetik niteliği bulunan mahsuller, edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri (Romanlar, tablolar, heykeller buluş değildir.)

• Bilginin sunumu

Ancak unutulmamalıdır ki yukarıdaki konularda patent engeli, salt patentlenebilirlik açısından geçerlidir. Diğer bir deyişle teknik bir çözümü gerçekleştiren ve sanayiye uygulanabilecek şekilde çalışma prensibi olan yukarıdakilerden bir konu olsa bile patentlenebilinir. Örneğin genellikle ikinci el araçların tüm parçalarının kontrol edilip raporlanmasına yönelik olarak ekipmanları çalıştıran bir bilgisayar programı patentlenebilecektir.

Buluş Niteliğinde Olmalarına Rağmen Patentle Korunamayacak Buluşlar

Buluş niteliğinde olmalarına rağmen bazı konularda patent verilmez. Bunlara patent korumasının verilmemesinin amacı daha çok kamu düzeni ve etik tartışmalardır.

• Konusu kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olan buluşlar

• Mikrobiyolojik işlemler veya bu işlemler sonucu elde edilen ürünler hariç olmak üzere bitki çeşitleri veya hayvan ırkları ile bitki veya hayvan üretimine yönelik esas olarak biyolojik işlemler

• İnsan veya hayvan vücuduna uygulanacak teşhis yöntemleri ile cerrahi yöntemler dâhil tüm tedavi yöntemleri.

• Oluşumunun ve gelişiminin çeşitli aşamalarında insan bedeni ve bir gen dizisi veya kısmi gen dizisi de dâhil olmak üzere insan bedeninin öğelerinden birinin sadece keşfi.

• İnsan klonlama işlemleri, insan eşey hattının genetik kimliğini değiştirme işlemleri, insan embriyosunun sınai ya da ticari amaçlarla kullanılması, insan ya da hayvanlara önemli bir tıbbi fayda sağlamaksızın hayvanlara acı çektirebilecek genetik kimlik değiştirme işlemleri ve bu işlemler sonucu elde edilen hayvanlar.

Patent Başvurusu ve Patent Süreci

Patent başvurusunda bulunmak için Başvuru formu “Elektronik Başvuru Sistemi” olan (EPATS)’a e-Devlet yolu ile giriş yapılarak doldurulmalıdır.

Patent başvurusu aşağıdaki unsurlardan oluşur:

• Başvuru formu

• Başvuru ücreti

• Tarifname

• İstemler

• Özet

• Resimler (varsa)

Başvuru sonrasında Kurum tarafından ilk önce şekli yönden inceleme yapılır. Şekli inceleme aşamasında başvuru formu evraklarında eksiklik olup olmadığı hususuna bakılır. Şekli inceleme esnasında eğer bir eksiklik görülürse başvuru sahibine bu eksikliğin giderilmesi için 2 aylık bir süre verilir. Patent sürecinin devam etmesi isteniyorsa bu süre içinde eksikliğin giderilmesi gereklidir.

Araştırma Raporu ve İnceleme Raporunun Hazırlanması

Şekli inceleme aşamasının tamamlamasıyla araştırma talebi halinde araştırma raporu oluşturulur. Araştırma raporu Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından hazırlanır. Raporda patenti alınmak istenen buluş yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirliği açısından ulusal ve uluslararası kendisine en yakın kabul edilen dokümanlarla karşılaştırılır. Bu aşamada Araştırma Raporunda patentin verilip verilmediğine yönelik bir karar verilmez. Ancak araştırma raporu, rapordaki içeriğe göre sonraki aşamalara geçmek ya da geçmemek veya patent başvurusunda çeşitli değişikliklere gitmek gibi stratejilerin belirlenmesi açısından önemlidir.

Patent başvurusu sahibi araştırma raporunun içeriğine göre İnceleme Raporunun hazırlanmasını isteyip istememekte özgürdür. Başvuru sahibi araştırma raporunun bildirim tarihinden 3 ay içinde ücretini ödeyerek Kurumdan inceleme raporunun hazırlanmasını istemelidir. İnceleme raporunun hazırlanması, esas olarak araştırma raporundaki bilgilerin ve bunun dışında da edinilen bilgilerin incelenip sonuca bağlanması aşamasıdır. İnceleme raporu olumluysa patent verilir. İnceleme olumsuz sonuçlandıysa başvuru sahibine patent verilemeyeceğine dair bildirim yapılır. Bu aşamalarda bildirimler, itiraz, görüş bildirme, tarifname ve istemlerin değiştirilmesi gibi birçok teknik uzmanlık ve tecrübe gerektiren birçok işlem yapılabilmektedir. Dolayısıyla patent başvurusunun olumlu sonuçlanması için başvuru sahibinin profesyonel yardım alması faydasına olacaktır.

Sonuç

Patent hakkı, buluşun sahibine sınırlı süreliğine (20 yıl) üretilmesi, satılması, veya ithal edilmesi gibi tekelci haklar veren, izinsiz bir kullanım durumunda bunları önleme yetkisi veren bir hukuki kurumdur. Patent korumasından yararlanmak için buluşun, Türk Patent ve Marka Kurumuna başvuruda bulunulması ve tescil ettirilmesi gerekir. Patent tescil süreçleri çoğu zaman uzun soluklu ve zahmetli olabilmektedir.  Başvuru sahibi sıklıkla, patentini tescil ettirebilmek için Kurum ve 3. kişiler ile çekişmeler yaşanmakta itiraz, görüş bildirmeler gibi zorlu ve teknik uzmanlık isteyen işlemlerle karşılaşabilecektir. Ancak bu süreçleri profesyonel hizmet alarak atlatmak başvuru sahibine büyük faydalar sağlayacaktır.